چسب ۱۲۳ یک چسب فوری دوجزئی است: یک قوطی مایع سیانوآکریلات و یک اسپری فعال‌کننده. مایع را روی یک سطح و اسپری را روی سطح مقابل می‌زنید و اتصال در حدود ۵ تا ۲۰ ثانیه، بدون گیره و بدون انتظار، قفل می‌شود. عدد ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۴۰۰ روی بسته حجم اسپری است نه مقدار چسب، و «چسب قطره‌ای» یا سوپرگلو همین ماده است، فقط بدون اسپری.
چسب ۱۲۳ (یا «چسب 123» و «چسب فوری») ابزار هر روزه‌ی کابینت‌ساز، تابلوساز، نصاب یراق و تعمیرکار است و با این حال کمتر محصولی در قفسه‌ی ما این‌قدر اشتباه خریده و مصرف می‌شود. یکی ست ۴۰۰ می‌برد به خیال ۴۰۰ گرم چسب، یکی اسپری را روی هر دو قطعه می‌زند و بعد می‌گوید «نچسبید»، یکی دنبال تیوپ قطره‌ای ۳ گرمی است ولی اسمش را ۱۲۳ می‌گذارد. این راهنما همان چیزهایی است که قبل از باز کردن پلمب باید بدانید.
چسب ۱۲۳ چیست و چرا اسمش ۱۲۳ است؟
چسب ۱۲۳ یک ست دوتایی است از مایع سیانوآکریلات (CA) و اسپری فعال‌کننده (اکتیویتور)؛ مایع نقش چسب را دارد و اسپری واکنشش را در چند ثانیه کامل می‌کند. اسمش هم از همین سرعت آمده: قطعه را جفت می‌کنید و تا بشمارید یک، دو، سه، اتصال گرفته است. در بازار به آن «چسب فوری دوجزئی» هم می‌گویند.
سیانوآکریلات به‌تنهایی با رطوبتی که روی هر سطح و در هوا هست واکنش می‌دهد، ولی این رطوبت همیشه کافی نیست. روی MDF خشک، سطح رنگ‌خورده یا در کارگاه سرد زمستان، مایع تنها دیر می‌گیرد یا ضعیف می‌ماند. اسپری این وابستگی را برمی‌دارد. از همین مکانیزم سه نتیجه‌ی عملی بیرون می‌آید:
- اتصال در کشش قوی است و در ضربه ترد. قطعه‌ای که ضربه می‌خورد یا مدام خم می‌شود، دیر یا زود از محل چسب می‌شکند.
- درز جزئی را پر می‌کند، فاصله را نه. مایع غلیظ همراه اسپری ناهمواری کوچک بین دو قطعه را پر می‌کند، اما جای خالی‌ای که با چشم دیده می‌شود کار ۱۲۳ نیست.
- داخل قوطی هم با رطوبت می‌گیرد. قوطی‌ای که درش باز بماند یا نوکش آلوده شود، از داخل غلیظ و خراب می‌شود.
عدد ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ روی چسب ۱۲۳ یعنی چه؟
این عدد حجم اسپری فعال‌کننده به میلی‌لیتر است، نه وزن چسب. در ست ۴۰۰ برندهایی مثل میتراپل و تکنوفیکس، مایع چسب حدود ۱۰۰ گرم است. همین یک نکته رایج‌ترین سوءتفاهم خرید ۱۲۳ است.
پس قیمت دو برند را با مقدار مایعشان مقایسه کنید، نه با عدد روی جعبه. سایز را هم با مصرف واقعی انتخاب کنید نه با قیمت هر گرم؛ قوطی بزرگی که ماه‌ها گوشه‌ی کارگاه بماند، قبل از تمام شدن غلیظ می‌شود.
- ۱۰۰ میلی‌لیتر: مصرف خانگی، تعمیر موردی و صنایع دستی.
- ۲۰۰ میلی‌لیتر: نصاب یراق، تعمیرکار مبل و کارگاهی که هفته‌ای چند نوبت کار دارد.
- ۴۰۰ میلی‌لیتر: کارگاه MDF و کابینت، تابلوسازی و تولیدی با مصرف روزانه.
تفاوت چسب ۱۲۳ با چسب قطره‌ای (سوپرگلو) چیست؟
هر دو سیانوآکریلات‌اند و فرقشان در اسپری است: چسب ۱۲۳ با اسپری فعال‌کننده مستقل از رطوبت و در چند ثانیه می‌گیرد، اما چسب قطره‌ای تک‌جزئی است و به رطوبت هوا تکیه می‌کند. برای همین یکی ابزار کارگاه است و دیگری ابزار کار ظریف.
| ویژگی | چسب ۱۲۳ (دوجزئی) | چسب قطره‌ای (تک‌جزئی) |
|---|---|---|
| اجزا | مایع سیانوآکریلات + اسپری فعال‌کننده | فقط مایع، در تیوپ چندگرمی (مثلاً ۳ گرم) |
| زمان گیرش | با اسپری حدود ۵ تا ۲۰ ثانیه، مستقل از رطوبت | حدود ۱۰ ثانیه، وابسته به رطوبت هوا |
| درز بین دو قطعه | نوع غلیظ درز جزئی را پر می‌کند | دو سطح باید کاملاً چفت باشند |
| مقدار مایع | روی سطح چفت کم، روی درز بازتر کمی بیشتر | فقط لایه‌ی نازک؛ قطره‌ی اضافه از داخل نمی‌گیرد |
| کار مناسب | کار کارگاهی پرتکرار: MDF و کابینت، نصب یراق، تابلو و حروف، تثبیت سنگ | تعمیر موردی و ظریف: جواهر، قطعه‌ی کوچک سرامیک و فلز |
زمان‌های گیرش از مشخصات اعلام‌شده‌ی محصولات قفسه‌ی ما آمده؛ دما و رطوبت کارگاه چند ثانیه جابه‌جایشان می‌کند.
قاعده‌ی ساده: کار کارگاهی یا ناهمواری کوچک بین دو قطعه، ۱۲۳؛ دو سطح کاملاً چفت و کار ظریف، یک تیوپ قطره‌ای کوچک که قبل از کهنه شدن تمام می‌شود.
انواع چسب ۱۲۳ در بازار؛ برندها در چه چیزی فرق دارند؟
پایه‌ی همه‌ی برندهای ۱۲۳ یکی است و فرقشان در شش ویژگی است: غلظت مایع، سرعت گیرش، سفیدک اسپری، تحمل حرارت، دامنه‌ی سطوح و کشور سازنده. برند را با همین شش ستون انتخاب کنید، نه با اسم.
| ویژگی | در کار چه فرقی می‌کند | کِی مهم است | نمونه در قفسه |
|---|---|---|---|
| غلظت مایع | مایع غلیظ روی لبه و سطح ایستاده چکه نمی‌کند و درز جزئی را پر می‌کند؛ مایع رقیق‌تر در درز تنگ بهتر نفوذ می‌کند | کار عمودی و لبه‌ی MDF، یا برعکس، سطح افقی کاملاً چفت | استارباند و پاروت (غلیظ) |
| سرعت گیرش | از حدود ۵ تا ۸ ثانیه تا ۵ تا ۲۰ ثانیه | تولید سری سرعت می‌خواهد؛ قطعه‌ای که باید دقیق بنشیند فرصت تنظیم | میتراپل ۵ تا ۸ ثانیه، جانسون ۵ تا ۲۰ ثانیه |
| سفیدک اسپری | بعضی اسپری‌ها روی سطح براق و شیشه رد سفید مه‌مانند می‌گذارند | تابلو، حروف، دکور و هر سطحی که دیده می‌شود | میتراپل (بدون سفیدک)، تکنوفیکس (کم‌سفیدک) |
| تحمل حرارت | اتصال ۱۲۳ معمولی در گرما زودتر وا می‌رود | قطعه‌ای که در محیط گرم کار می‌کند، نه کنار شعله | پاروت، حدود ۷۰ درجه طبق اعلام سازنده |
| دامنه‌ی سطوح | بعضی برندها روی چرم، پارچه و طلق اکریلیک هم می‌گیرند | کیف و کفش، مبل، کار با جنس‌های متنوع | تکنوفیکس |
| کشور سازنده | قیمت وارداتی‌ها با ارز نوسان دارد؛ ایرانی‌ها تأمین و قیمت باثبات‌تری دارند | خرید عمده‌ی مستمر | میتراپل و لازیو (ترکیه)؛ استارباند، پاروت و جانسون (ایران) |
ستون آخر از مشخصات ثبت‌شده‌ی همان محصول آمده. در کار روزمره فرق کیفی چشمگیری بین یک ۱۲۳ ترک خوب و یک ۱۲۳ ایرانی خوب نمی‌بینید.
اگر می‌خواهید برندها را رودررو مقایسه کنید و بدانید بهترین چسب ۱۲۳ برای نوع کار شما کدام است، مقایسه‌ی کامل را جدا نوشته‌ایم.
چسب ۱۲۳ روی چه چیزهایی می‌چسبد و کجا نباید سراغش رفت؟
چسب ۱۲۳ روی چوب، MDF، فلز، سنگ، کاشی، سرامیک، شیشه و پلاستیک‌های سخت خوب می‌گیرد؛ روی پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن عملاً نمی‌چسبد و فوم و یونولیت را آب می‌کند.
- خوب: چوب، MDF و نئوپان، فلز، سنگ و کاشی، سرامیک و چینی، شیشه، پلاستیک‌های سخت مثل ABS و PVC، و لاستیک. چرم و پارچه هم فقط با برندهایی که برایش اعلام کرده‌اند.
- ضعیف: سطح چرب، خیس، رنگ‌خورده یا پودری، مثل گرد تازه‌ی برش MDF که تمیز نشده.
- هرگز: پلی‌اتیلن (PE) و پلی‌پروپیلن (PP)، یعنی جنس بیشتر سطل‌ها، ظرف‌ها و درپوش‌های نرم و لیز؛ و فوم و یونولیت، که ترکیب چسب و اسپری سوراخشان می‌کند.
چرا چسب ۱۲۳ روی ظرف و سطل پلاستیکی نمی‌چسبد؟
چون PE و PP انرژی سطحی بسیار پایینی دارند و چسب روی آن‌ها به‌جای پخش شدن گلوله می‌شود. پلاستیکی که زیر ناخن کمی چرب و لیز حس می‌شود معمولاً از همین خانواده است و نه ۱۲۳ رویش جواب می‌دهد و نه اپوکسی. راه‌حل اتصال مکانیکی (پیچ، پرچ، بست) است یا پرایمر مخصوص پلی‌اولفین، که با «چسب پرایمر» لوله و ساختمان فرق دارد.
کجا چسب دیگری انتخاب درست‌تری است؟
هر جا اتصال ضربه می‌خورد، فاصله دارد، باید بعداً برداشته شود یا روی فوم و پارچه است، ۱۲۳ ابزار اشتباه است. جایگزین درست را از روی همان کار انتخاب کنید:
- ضربه، لرزش یا درزی که باید پر شود: اپوکسی دوجزئی. چسب دوقلو زیپر که در بازار به «چسب فولاد» معروف است، حدود ۲ دقیقه بعد از مخلوط شدن سفت می‌شود و فاصله را هم پر می‌کند؛ قیمت چسب دوقلو زیپر و نسخه‌ی شفافش برای شیشه و آینه را در صفحه‌ی خودش ببینید.
- فوم، یونولیت، پارچه و قطعه‌ی سبک تزئینی: چسب حرارتی؛ نه فوم را آب می‌کند و نه ترد می‌شود. قیمت چسب حرارتی برندهای مختلف را در قفسه‌ی کناری داریم.
- نصبی که بعداً باید برداشته شود یا نباید روی سطح اثر بگذارد: چسب دوطرفه‌ی فوم‌دار یا ژله‌ای. قیمت چسب دوطرفه بسته به نوع و عرض رول فرق می‌کند.
قطعه‌ای هم که دائم زیر آب است یا کنار حرارت مستقیم کار می‌کند، کار هیچ‌کدام از ۱۲۳های بازار نیست.
طرز استفاده از چسب ۱۲۳ در ۶ گام
مایع روی یک سطح، اسپری روی سطح مقابل، جفت کردن و ۱۰ تا ۲۰ ثانیه فشار ثابت؛ کل روش همین است و تقریباً همه‌ی خراب‌کاری‌ها از جابه‌جا شدن یکی از این مراحل می‌آید.
- سطح را تمیز و خشک کنیدگردوغبار، براده و چربی را بگیرید. روی MDF تازه‌برش‌خورده، گرد پودری لبه را با پارچه پاک کنید. اگر با الکل یا حلال تمیز کردید، صبر کنید کاملاً بپرد.
- سطح براق را کمی زبر کنیدروی فلز صیقلی، سرامیک لعابی یا پلاستیک براق، یک سنباده‌ی نرم سطح تماس را بیشتر و اتصال را محکم‌تر می‌کند.
- مایع فقط روی یک سطحچند قطره، نه بیشتر. روی سطح چفت لایه‌ی نازک کافی است؛ فقط برای درز بازتر کمی بیشتر بگذارید.
- اسپری روی سطح مقابلاز فاصله‌ی حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر، با یک پاشش کوتاه، و هرگز روی هر دو سطح. بعضی برندها مثل لازیو اسپری را اول می‌زنند تا چند ثانیه روی سطح بپرد؛ ترتیب مهم نیست، جدا بودن دو سطح مهم است.
- جفت کنید و نگه داریدقطعه را در جای درست بگذارید و ۱۰ تا ۲۰ ثانیه با فشار یکنواخت نگه دارید. اتصالی که وسط گرفتن تکان بخورد دیگر به قدرت اولش نمی‌رسد.
- دور درز را جمع کنید و صبر کنیدچسب اضافه‌ای را که از کنار بیرون زده با یک پاشش سبک دیگر سفت کنید تا درز تمیز بماند. گیرش اولیه چند ثانیه است ولی استحکام نهایی چند ساعت بعد کامل می‌شود؛ قطعه‌ی باربر را زودتر زیر بار نبرید.
روی کار نما و سطح براق، قبل از شروع دور محل اتصال را با چسب کاغذی بپوشانید و اسپری را از فاصله‌ی بیشتری بزنید تا رد سفید روی سطح نماند.
چرا چسب ۱۲۳ نمی‌چسبد؟ شش علت واقعی
تقریباً همیشه علت، روش است نه جنس چسب: اسپری روی هر دو سطح، پلاستیک PE و PP، سطح چرب یا پودری، مایع کهنه، یا اتصالی که زیر ضربه است.
- اسپری روی هر دو سطح خورده. واکنش قبل از جفت شدن تمام شده و چیزی برای چسباندن نمانده است.
- اسپری از نزدیک و زیاد پاشیده شده. واکنش یک‌باره و ناقص می‌شود و روی سطح براق هم سفیدک می‌گذارد.
- جنس قطعه پلی‌اتیلن یا پلی‌پروپیلن است. هیچ برندی رویش جواب نمی‌دهد.
- سطح چرب، خیس یا پودری بوده. حتی چربی دست یا گرد MDF کافی است که اتصال سست شود.
- مایع کهنه و غلیظ شده. قوطی‌ای که ماه‌ها باز بوده یا در انبار گرم مانده، کش‌دار بیرون می‌آید و دیگر درست نمی‌گیرد.
- اتصال زیر ضربه یا خمش است. چسب گرفته، اما اتصال ترد ۱۲۳ برای این نوع بار ساخته نشده.
کارگاه‌های MDF که یک‌بار با مایع غلیظ کار عمودی کرده‌اند معمولاً به همان وفادار می‌مانند، ولی برای درز خیلی تنگ روی سطح افقی سراغ مایع رقیق‌تر می‌آیند. برای همین به کارگاه‌ها می‌گوییم یک برند غلیظ و یک برند رقیق کنار هم داشته باشند؛ تقریباً هیچ کارگاهی همه‌ی کارهایش را با یک نوع مایع جلو نمی‌برد.
هشدارهای ایمنی چسب ۱۲۳
- روی پنبه، پشم و دستمال کاغذی نریزید. واکنش سیانوآکریلات با الیاف پنبه‌ای شدیداً گرمازاست، دود می‌کند و می‌تواند بسوزاند. اگر روی دستکش نخی یا لباس ریخت، فوراً درش بیاورید. برای کار با ۱۲۳ دستکش نیتریل بپوشید، نه نخی.
- اسپری قابل اشتعال است. کنار شعله، بخاری و سیگار نپاشید و قوطی را در دمای بالای ۵۰ درجه نگه ندارید.
- در فضای بسته و بدون تهویه کار نکنید. بخار چسب و اسپری چشم و مجاری تنفسی را تحریک می‌کند.
- برای زخم، دندان، ناخن یا هر جای بدن به کار نبرید. این محصول پزشکی نیست. اگر چسب وارد چشم شد یا پلک چسبید، خودتان کاری نکنید و مستقیم به چشم‌پزشک یا اورژانس بروید.
اگر چسب ۱۲۳ به دست یا لباس چسبید چه کنیم؟
با زور جدا نکنید. پوست را با آب گرم و صابون خیس نگه دارید و انگشت‌ها را آرام روی هم بغلتانید تا لایه کم‌کم جدا شود؛ استون برای سطوح سخت است، نه پوست.
روی سطح سخت، استون مؤثرترین حلال در دسترس است، به شرطی که ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی لکه مرطوب بماند؛ اما روی پلاستیک و سطح رنگ‌خورده خودش آسیب می‌زند. روش هر سطح، از لباس و شیشه تا چوب و پلاستیک، و اینکه کدام حلال چسب ۱۲۳ برای چسب خشک‌شده جواب می‌دهد را در راهنمای جداگانه نوشته‌ایم.
چسب ۱۲۳ را چطور نگه داریم که خشک نشود؟
جای خنک و خشک، دور از نور مستقیم، با در محکم بسته و نوک تمیز؛ و سایزی که قبل از کهنه شدن تمام شود. بیشتر قوطی‌ها از دهانه خراب می‌شوند، نه از داخل.
- دما: حدود ۵ تا ۲۵ درجه بهترین است و بالای ۵۰ درجه ممنوع، چون اسپری تحت فشار است و گرما عمر مایع را هم کوتاه می‌کند. ست ۱۲۳ را در ماشینی که زیر آفتاب است جا نگذارید.
- یخچال: برای قوطی پلمب گزینه‌ی خوبی است؛ فقط قبل از باز کردن بگذارید به دمای اتاق برسد تا رطوبت روی دهانه ننشیند.
- نوک و در: بعد از هر مصرف نوک را پاک کنید و در را محکم ببندید.
چسب ۱۲۳ پلمب در جای خنک معمولاً چند ماه کیفیتش را نگه می‌دارد، ولی بعد از باز شدن هرچه زودتر مصرف شود بهتر است. اگر برای کارگاه یا فروشگاه می‌خرید، خرید عمده چسب 123 در کارتن‌های ۲۵، ۵۰ و ۷۲ عددی (بسته به سایز) کمترین قیمت هر ست را می‌دهد؛ فقط تعداد کارتن را با سرعت مصرفتان تنظیم کنید.
از قفسه‌ی ما کدام چسب ۱۲۳ را بردارید؟
برند را از روی کار انتخاب کنید: غلیظ برای کار عمودی، بی‌سفیدک برای نما، گیرش بازتر برای کار دقیق، و قطره‌ای برای کار ظریف.
کار عمودی، لبه و MDF
مایع غلیظ که روی سطح ایستاده چکه نمی‌کند و درز جزئی را پر می‌کند. پاروت گرمای محیط را هم بهتر تحمل می‌کند.
تابلو، نما و سطح براق
اسپری بی‌سفیدک یا کم‌سفیدک برای کاری که دیده می‌شود. تکنوفیکس روی چرم و طلق اکریلیک هم می‌گیرد.
کار دقیق و فرصت تنظیم
گیرش کمی بازتر یا قوطی نرم برای کنترل قطره؛ مناسب کسی که تازه با ۱۲۳ کار می‌کند.
سؤالات متداول درباره‌ی چسب ۱۲۳
چسب ۱۲۳ چیست؟
یک چسب فوری دوجزئی، شامل مایع سیانوآکریلات و اسپری فعال‌کننده، که اتصال را در حدود ۵ تا ۲۰ ثانیه و بدون گیره قفل می‌کند. اسمش از همین سرعت «یک، دو، سه» آمده است.
چسب ۱۲۳ بدون اسپری هم کار می‌کند؟
بله، ولی کند و وابسته به رطوبت هوا. روی سطح خشک یا در هوای سرد ممکن است چند دقیقه طول بکشد یا اتصال ضعیف بماند. مزیت اصلی سیستم ۱۲۳ همان اسپری است.
اسپری چسب ۱۲۳ را روی کدام سطح بزنیم؟
فقط روی یکی از دو سطح، و مایع روی سطح دیگر. اسپری روی هر دو سطح واکنش را قبل از جفت شدن تمام می‌کند و اتصال ضعیف می‌ماند.
چسب ۱۲۳ سایز ۴۰۰ یعنی چقدر چسب؟
۴۰۰ میلی‌لیتر حجم اسپری است، نه چسب. مایع ست ۴۰۰ در برندهایی مثل میتراپل و تکنوفیکس حدود ۱۰۰ گرم است.
چسب ۱۲۳ روی پلاستیک می‌چسبد؟
روی پلاستیک‌های سخت مثل ABS و PVC بله؛ روی پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن، یعنی جنس بیشتر سطل‌ها و ظرف‌های نرم، نه. روی فوم و یونولیت هم استفاده نکنید چون آبشان می‌کند.
چسب ۱۲۳ ضدآب است؟
رطوبت معمولی را تحمل می‌کند، اما برای قطعه‌ای که دائم زیر آب است یا مرتب شسته می‌شود ساخته نشده.
چسب ۱۲۳ چقدر طول می‌کشد تا کامل بگیرد؟
با اسپری در حدود ۵ تا ۲۰ ثانیه قطعه ثابت می‌شود، اما استحکام نهایی چند ساعت بعد کامل می‌شود. قطعه‌ی باربر را زودتر از آن زیر بار نبرید.
- چسب ۱۲۳ یعنی مایع + اسپری: مایع روی یک سطح، اسپری روی سطح دیگر، هرگز هر دو.
- ۴۰۰ حجم اسپری است؛ مقدار مایع را مقایسه کنید و سایز را با مصرفتان بخرید.
- کار عمودی: مایع غلیظ. کار نما: اسپری بی‌سفیدک. کار ظریف: چسب قطره‌ای.
- پلاستیک PE و PP، فوم و اتصالی که ضربه می‌خورد کار ۱۲۳ نیست.
- نوک تمیز و جای خنک بیشتر از برند، عمر قوطی را تعیین می‌کند.
نمی‌دانید کدام ۱۲۳ به کارتان می‌خورد؟
بگویید چه جنسی را به چه جنسی می‌چسبانید و روزی چند اتصال دارید؛ برند و سایز مناسب را پیشنهاد می‌دهیم و قیمت روز تکی و کارتنی را همان لحظه اعلام می‌کنیم. تهران، لاله‌زار جنوبی، پاساژ سینا، پلاک ۳۹.